Neuromodulatory działające jak toksyna botulinowa

BoNT-A

Najlepiej udokumentowane składki neuromodulacyjne o działaniu podobnym do BTX-A są: abobotulinumtoxinA, incobotulinumtoxinA (Xeomin), a także niektóre nowsze preparaty, takie jak letibotulinumtoxinA i nivo-/prabotulinumtoxinA; dla daxibotulinumtoxinA (DAXI)dane są obiecujące, zwłaszcza co do czasu działania.

Najmocniejsze dane naukowe wskazują, że inne niż Botox preparaty BoNT-A są skuteczne w leczeniu lateral canthal lines (LCL, crow’s feet, kurze łapki). Randomizowane badanie Lowe i wsp. wykazało, że BoNT-A jest bezpieczna i skuteczna w redukcji kurzych łapek, a 12 U na stronę uznano za najbardziej odpowiednią dawkę w tym protokole badawczym

W randomizowanym nad letibotulinumtoxinA i onabotulinumtoxinA zauważono wyraźną poprawę  w 4. tygodniu o 69,75% w grupie letibotulinumtoxinA i 68,33% w grupie onabotulinumtoxinA, bez istotnej różnicy między grupami. To ważny dowód, że przynajmniej część neuromodulatorów innych niż Botox może dawać porównywalny efekt kliniczny w tej okolicy

Iniekcyjnymi neuromodulatorami BoNT-A preparatami takimi jak abobotulinumtoxinA, incobotulinumtoxinA i letibotulinumtoxinA mają udokumentowaną skuteczność kliniczną dla tej okolicy, a różnice między nimi dotyczą głównie dawek jednostkowych, szybkości początku działania, czasu utrzymywania efektu i charakterystyki formulacji. 

Przy ocenie skuteczności wyraźnie rozdzielamy marketing od siły dowodów naukowych. W literaturze istnieją badania dotyczące neurotransmitter inhibitor peptides, takich jak acetyl hexapeptide-8 (Argireline) lub pokrewne peptydy, ale ich skuteczność jest wyraźnie skromniejsza niż iniekcyjnych BoNT-A, a kluczowym problemem pozostaje przepuszczalność skórna.

Obiecujące są jednak wyniki badań klinicznych Wang i wsp. którzy wykazali skuteczność Argireline w leczeniu zmarszczek okołooczodołowych w badaniu klinicznym, a randomizowane badanie z 2023 r. z użyciem AHP-3 i PPP-4 u pacjentów z crow’s feet również wykazało efekt przeciwstarzeniowy. Te wyniki są interesujące, ale nie są porównywalne siłą efektu neuromodulatorów iniekcyjnych. Możliwe że wsparcie Argireliny o nowoczesne metody wprowadza składnika aktywnego za pomocą jonoforezy, plazmy, elekproporacji i innych metod mogą poprawić skuteczność zabiegową. Zwiększaniem penetracji peptydów jak i i zastosowanie odpowiedniego nośnika  i systemu dostarczania są kluczem do zwiększenia skuteczności.

BTX-A

Zmarszczki boczno‑oczodołowe („crow’s feet”) są klasycznym przykładem zmarszczek mimicznych wynikających z przewlekłej aktywności mięśnia okrężnego oka. W licznych randomizowanych badaniach wykazano, że toksyna botulinowa typu A (BTX‑A) jest skuteczna i bezpieczna w redukcji ich nasilenia.

W klasycznym badaniu Lowe i wsp. łączącym schemat split‑face, pacjenci otrzymywali 6, 12 lub 18 jednostek BTX‑A w mięsień okrężny oka po jednej stronie oraz placebo po stronie przeciwnej. Wszystkie dawki BTX‑A były istotnie skuteczniejsze od placebo w redukcji zmarszczek przy maksymalnym uśmiechu i w spoczynku przez okres do 16 tygodni, bez wyraźnej zależności dawka–efekt powyżej 12 j./stronę.

W wieloośrodkowym badaniu fazy III porównano nowy preparat letibotulinum toxin A z onabotulinum toxin A u 240 osób z umiarkowanymi–ciężkimi „kurzymi łapkami”. W 4. tygodniu odsetek odpowiedzi (redukcja nasilenia zmarszczek do łagodnych lub braku) wyniósł 69,75% dla LeBA i 68,33% dla OnBA, bez istotnych różnic między preparatami, a profil bezpieczeństwa był podobny.

Badania z toksyną typu B (Myobloc) w układzie randomizowanym, podwójnie zaślepionym potwierdziły, że również ten typ toksyny może skutecznie redukować zmarszczki okołogałkowe, choć z innym profilem działań niepożądanych (np. częstsza suchość jamy ustnej).

Zakres oddziaływania tkankowego i bezpieczeństwo: Toksyna botulinowa oddziałuje selektywnie na płytkę nerwowo‑mięśniową mięśnia okrężnego oka, zmniejszając jego aktywność i tym samym liczbę „złożeń” skóry. Badania kliniczne nie wykazały trwałych powikłań okulistycznych przy prawidłowej technice (iniekcje w bezpiecznej odległości od krawędzi oczodołu, unikanie iniekcji dolnej powieki u pacjentów z wiotkością).

Małgorzata Kowza-Dzwonkowska

Wykładowca uniwersytecki, kosmetolog, dietetyk, terapeuta, chemik biomedyczny

Bibliorgafia

1. Ascher B, Rzany BJ, Grover R. Efficacy and safety of botulinum toxin type A in the treatment of lateral crow's feet: double-blind, placebo-controlled, dose-ranging study. Dermatol Surg. 2009;35(10):1478-1486. PMID: 19686365.
2. Lowe NJ, Ascher B, Heckmann M, et al. Double-blind, randomized, placebo-controlled, dose-response study of the safety and efficacy of botulinum toxin type A in subjects with crow's feet. Dermatol Surg. 2005;31:257-262. PMID: 15841623.
3. Kerscher M, Rzany B, Prager W, et al. Efficacy and Safety of IncobotulinumtoxinA in the Treatment of Upper Facial Lines: Results From a Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled, Phase III Study. Dermatol Surg. 2015. PMID: 26359996.
4. Joseph J, Sudimac V, Mersmann S, Kerscher M. IncobotulinumtoxinA in the Treatment of Upper Facial Lines: Results From Two Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled, Phase III Studies. Aesthet Surg J.2025;45(3):293-304. PMID: 39475143.
5. Pavicic T, et al. Aesthetic Improvements Over Time: Long-Term Efficacy of IncobotulinumtoxinA for Simultaneous Treatment of Upper Facial Lines. J Cosmet Dermatol. 2025. PMID: 40968493.
6. Yoo KH, et al. Randomized, double-blind, active-controlled, multicentre, phase III trial comparing letibotulinumtoxinA with onabotulinumtoxinA for crow’s feet lines. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2021. PMID: 33721365.
7. [Autorzy wg rekordu PubMed]. NivobotulinumtoxinA in the Treatment of Glabellar Lines Alone or With Lateral Canthal Lines. Aesthet Surg J. 2025. PMID: 39587780.
8. Dover JS, et al. Treatment of Upper Facial Lines With DaxibotulinumtoxinA for Injection: Results From an Open-Label Phase 2 Study. Aesthet Surg J. 2023. PMID: 36533798.
9. Lemdani MS, et al. Comparison of Botulinum Toxin A Formulations in upper facial rhytids. JAMA Dermatol.2025. PMID: 40434770.
10. Camargo CP, et al. Botulinum toxin type A for facial wrinkles. Cochrane Database Syst Rev. 2021. PMID: 34224576.
11. Erickson BP, Lee WW. The role of neurotoxins in the periorbital and midfacial areas. Curr Opin Ophthalmol.2015. PMID: 25921574.
12. Zimbler MS, Kokoska MS, Thomas JR. Effect of botulinum toxin pretreatment on laser resurfacing results: a prospective, randomized, blinded trial. Arch Facial Plast Surg. 2001. PMID: 11497500.
13. Coleman KR, Grover R. Combination therapy with BOTOX and fillers: the new rejuvenation paradigm.Dermatol Ther. 2006. PMID: 16784517.
14. Landau M. Combination of chemical peelings with botulinum toxin and dermal fillers for facial rejuvenation.J Cosmet Dermatol. 2006. PMID: 17173585.
15. Narurkar VA, et al. A Comprehensive Approach to Multimodal Facial Aesthetic Treatment. Dermatol Surg.2016. PMID: 27128246.
16. Park JY, et al. A multimodal approach combining botulinum toxin, fillers and energy-based devices for facial rejuvenation. J Cosmet Dermatol. 2020. PMID: 31697448.
17. Mortazavi SM, et al. Skin permeability, a dismissed necessity for anti-wrinkle peptides. Int J Pharm. 2022. PMID: 35302659.
18. Wang Y, et al. The anti-wrinkle efficacy of argireline, a synthetic hexapeptide, in peri-orbital wrinkles. Int J Cosmet Sci. 2013. PMID: 23417317.
19. Aruan RR, et al. Double-blind, randomized trial of AHP-3 and PPP-4 in patients with crow’s feet. Skin Res Technol. 2023. PMID: 36909866.
20. Lim SH, et al. Enhanced Skin Permeation of Anti-wrinkle Peptides via Chemical Modification. Sci Rep. 2018. PMID: 29371611.
21. Choi YL, et al. Dermal Stability and In Vitro Skin Permeation of Collagen Pentapeptides KTTKS and Pal-KTTKS. Biomol Ther. 2014. PMID: 25143811.