Fale radiowe (RF) Cz. 1. Frakcyjny, mono czy bipolarny?

Energia o częstotliwości radiowej jest w medycynie od 1920r. Urządzenia RF wykorzystują prąd elektromagnetyczny, który może być dostarczany do różnych tkanek w celu elektrokoagulacji, zabiegów termicznych w tym do kurczenia kolagenu. W kosmetologii urządzania monopolarne zostały zatwierdzone przez Food and Drug Administration od 2002r. Od tego czasu opracowano bardziej zaawansowane urządzenia RF, które dostarczają energię w układzie bipolarnym, wielobiegunowym i frakcyjnym wraz z większą liczbą funkcji bezpieczeństwa.

Jak działa RF na skórę?

RF generuje ciepło w wyniku zróżnicowanej oporności tkanek lub impedancji dla prądu elektromagnetycznego. Oznacza to, że ciepło powstaje, gdy naturalny opór tkanek przekształca prąd elektryczny w energię cieplną, zgodnie z prawem Ohma.

Na przykład tkanka tłuszczowa ma wysoką impedancję i przez określony czas będzie generować więcej ciepła niż mięśnie o niższej impedancji. W rzeczywistości, gdy energia RF jest skierowana na podskórną tkankę tłuszczową, wykazano, że generuje ona temperatury 7-krotnie wyższe niż te generowane przez skórę właściwą, co prowadzi do martwicy tłuszczu z pominięciem zmian w naskórku.

Gdy energia RF jest stosowana na skórę i tkanki miękkie, powoduje skurcz poprzez dwa mechanizmy:
natychmiastowe rozerwanie wiązań wodorowych w potrójnej helisie kolagenu, powodując skrócenie i pogrubienie włókienek kolagenowych oraz
zainicjowanie kaskady gojenia rany, która wywołuje neoangiogenezę, neokolagenezę i reorganizację elastyny w ciągu kolejnych 3–4 miesięcy.

Ocena mikroskopii elektronowej kolagenu ogrzewanego promieniowaniem RF dodatkowo wykazuje pękanie wiązań wewnątrzcząsteczkowych we włóknach kolagenowych, co prowadzi do zwiększenia średnicy i skrócenia włókien. Również badania kwasu rybonukleinowego typu MRNA wykazują wzrost ekspresji genów kolagenu po zabiegach.

Temperatura RF a efekty zabiegowe

Badania wykazują, że do uzyskania optymalnego skurczu wymagana jest temperatura podskórna od 65°C do 68°C i temperatura powierzchni skóry od 38°C do 42°C. Co ważne, przekroczenie krytycznego progu cieplnego może prowadzić do ablacji kolagenu i uszkodzenia całej tkanki.

Zbyt długo przytrzymana głowica zabiegowa w jednym miejscu może spowodować nieodwracalne uszkodzenia skóry lub tkanek podskórnych. Tempo z jakim powinna być poruszana głowica lub ile powinien trwać czas zabiegu w obrębie pola zabiegowego zależy od rodzaju impulsów.

Czas ekspozycji a temperatura RF

Przy milisekundowych temperatura skurczu wynosi nawet powyżej 85°C, natomiast dla ekspozycji trwających kilka sekund temperatura skurczu mieści się w zakresie 60–65°C. Przy używaniu głowic z układem chłodzenia każde obniżenie temperatury o 5°C wymaga 10-krotnego wydłużenia czasu, aby osiągnąć porównywalny skurcz kolagenu.

Niestety sprawy zaczynają się komplikować ponieważ na zmianę tych już poznanych wartości wpływa układ elektrod jak i stosowana częstotliwość.

RF monopolarna vs bipolarna – różnice

Urządzenia monopolarne dostarczają prąd za pomocą jednej aktywnej elektrody, która przekazuje prąd elektromagnetyczny w kierunku podkładki uziemiającej.

Całkowity odsetek działań niepożądanych wyniósł 2,7% przy wykonywaniu zabiegów do osiągnięcia docelowej temperatury powierzchni skóry do 40–42°C a były to rzadkie przypadki powierzchownych strupów, niewielkich deformacji konturu, podskórnych grudek rumieniowych, obrzęk i tkliwość. Efakty zabiegowy sięgały poprawę nawet do 75% po miesiącach od zakończenia zabiegów.

RF bipolarna – skuteczność i różnice

Alexiades-Armenakas i in. porównali monopolarne/bipolarne RF w leczeniu zmarszczek twarzy i wiotkości. Zaobserwowano nieco większą poprawę w przypadku głowicy bipolarnej.

Badania oceniające zastosowanie hybrydowej monopolarnej/bipolarnej RF w zmniejszaniu zmarszczek twarzy i wiotkości skóry wykazały, że u 56% uczestników nastąpiła poprawa.

Technologie łączone RF (RF + laser, ELOS)

Fototermoliza ELOS/Laser diodowy są stosowane do wstępnego nagrzania tkanek docelowych, co z kolei zmienia impedancję tkanek i podatność na RF. Technologia RF umożliwia również głębszą penetrację skóry właściwej niż lasery nieablacyjne, które mają tendencję do rozpraszania się w tkankach miękkich.

Inna technologia łączona obejmuje próżnię z bipolarną RF oraz często poczerwień IR lub laser. Zassanie tkanek do głowicy pozwala to uniknąć nagrzewania struktur niecelowanych (np. mięśni).

Bezpieczeństwo zabiegów RF

Skutki uboczne tych zabiegów są jak w przypadku standardowej RF i obejmują rumień, oparzenia, pęcherze, obrzęk i przejściową hiperpigmentację. Przy żle wykonanym zabiegu i przekroczenie progu ablacji kolagenu może powstać martwica i nieodwracalne uszkodzenie tkanek!

RF frakcyjny i mikroigłowy – jak działa?

Dostępna jest nieablacyjna metoda frakcyjnej częstotliwości radiowej która wykorzystuje igły lub elektrody do termicznego uszkodzenia warstwy podskórnej, pozostawiając nienaruszone wyspy tkanki pomiędzy nimi. Podobnie jak w przypadku frakcyjnego resurfacingu laserowego, obszary nienaruszone przyspieszają proces rekonwalescencji.

 Czy RF jest bezpieczne?

Tak, pod warunkiem kontroli temperatury i parametrów.

 Jaka temperatura jest potrzebna do efektu RF?

Około 65–68°C w tkance podskórnej (zabieg na ciele) i 38–42°C na powierzchni skóry.

 Czym różni się RF monopolarna od bipolarnej?

Monopolarna działa głębiej i nie ma kontroli tej głębokości, bipolarna działa precyzyjniej na dedykowanej głębokości w obrębie danej tkanki. Głębokość zlania zależy od rozstawienia elektrod.  

Więcej o innych ważnych parametrach RF wpływających na jakość zabiegu znajdziesz  w kolejnym artykule

Jeśli chcesz wdrożyć RF w gabinecie lub nauczyć się terapii łączonych – skontaktuj się z nami / sprawdź nasze szkolenia

Autor: Małgorzata Kowza-Dzwonkowska

Ekspert zabiegów estetycznych, wykładowca uniwersytecki